Có thể nói, cuộc đời tác giả như những người tu hành đạo Phật thường nói là có duyên với vùng núi và đồng bào các dân tộc thiểu số trên đất nước Việt Nam. Đặc biệt là sự gắn bó với mãnh đất Tây Bắc, được sống với đồng bào các dân tộc như Thái, Mèo, Dao, Hà Nhì, Lô Lô..., tuy cuộc sống còn nhiều khó khăn, vất vả nhưng đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây vẫn một lòng tin tưởng vào đường lối cách mạng của Đảng, của Bác Hồ và hết lòng ủng hộ sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước”.
Ngược lên Tây Nguyên đầy nắng và gió của đất đỏ Bazan với nhiều sự tích về lịch sử, văn hoá, nơi rừng xanh, con suối có lễ hội bỏ mả, hội đâm trâu, hiện tượng vua lửa đến phong trào Nước Vía, phong trào Ma loko... Có những con người Tây Nguyên bất khuất như anh hùng Núp. Anh là người dân tộc Bahnar, (một hình tượng văn học trong tác phẩm “Đất nước đứng lên” của nhà văn Nguyên Ngọc), biết tập hợp quần chúng đứng lên chống giặc ngoại xâm làm nên chiến thắng. Qua đó thể hiện tinh thần đoàn kết của các dân tộc Tây Nguyên trong quá khứ cũng như trong xây dựng đất nước ngày nay đã được tác giả giới thiệu và đi sâu phân tích một cách tỉ mỉ, có chọn lọc.
Đến vùng đất Nam Bộ nơi có dòng sông dành cho các nàng tiên đến tắm mát, với nhiều địa danh gắn bó của nhiều dân tộc như người Phù Nam, người Khmer, người Hoa, người Chăm và một số dân tộc khác nữa. Họ dừng chân nơi đây làm ăn sinh sống từ lâu và không rõ tự bao giờ, có lẽ họ là những người đi từ biển Đông vào định cư trên đất Việt chăng? Trong những ngày sinh sống ở đó, tác giả được tìm hiểu và làm quen với đời sống văn hoá tín ngưỡng, tôn giáo của họ. Chẳng hạn, tín ngưỡng tôn giáo người Hoa có nhiều nét tương đồng với với người Kinh, người Phù Nam có nhiều nét gần với người Chăm hơn người Khmer. Trong lịch sử người Chăm và người Khmer có nhiều hình thức thờ cúng khá giống nhau nhưng đến sau này khi người Chăm theo Hồi giáo, người Khmer theo Phật giáo Nam tông thì họ mới có nhiều nét tín ngưỡng khác nhau. Người Thái và người Hmông cũng vậy, họ có nhiều nét sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng khá giống nhau, Tuy nhiên, từ khi có sự truyền bá các tôn giáo phương Tây vào nơi đây (Công giáo và Tin lành) đã làm cho họ càng xa dần tín ngưỡng truyền thống. Còn biết bao dân tộc nhỏ khác nữa, hàng ngày, hàng giờ đang chịu sự chi phối bởi nền kinh tế thị trường mà mặt trái của nó làm rạn nứt những yếu tố văn hóa tín ngưỡng truyền thống và họ sẽ tìm đến với đức tin mới - đức tin được tạo ra từ hàng hoá, tiền bạc của chủ nghĩa thực dụng phương Tây. Tuy có thể là muộn nhưng tác giả đã đi vào nghiên cứu, chắt lọc lấy những cái hay, cái đẹp bởi đó là giá trị văn hoá tín ngưỡng truyền thống của một số dân tộc tiêu biểu trên mãnh đất Việt Nam. Điều này thực sự không hề đơn giản nếu cộng đồng tộc người không nhận thức đúng đắn và đầy đủ mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, giữa quá khứ và hiện tại cũng như quy luật phát triển văn hoá- xã hội ở từng thời kì thì không mang lại giá trị hiệu quả.
Bằng lối trình bày súc tích, văn phong cô đọng và nguồn tư liệu phong phú, tác giả Nguyễn Mạnh Cường đã mang đến cho bạn đọc thêm những hiểu biết về đời sống văn hoá tín ngưỡng của một số dân tộc tiêu như: Thái, Hmông, Chăm, Bahnar, Hoa, Khmer... ở ba khu vực Tây Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ trước những thách thức hội và nhập. Hi vọng cuốn sách sẽ hữu ích đối với đông đảo bạn đọc, giới nghiên cứu cũng như các nhà hoạch định chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta.
Nội dung cuốn sách được kết cấu như sau:
Lời tác giả
Phần I: Văn hoá tín ngưỡng của dân tộc anh em trên đất Việt Nam trước những thách thức và hội nhập
Bức thư của Bác Hồ gửi đồng bào các dân tộc Tây Nguyên năm 1946
Vấn đề đại đoàn kết các dân tộc anh em trong giai đoạn cách mạng hiện nay
Các dân tộc thiểu số trong nền kinh tế thị trường – hội nhập và thách thức
Vài nét về đạo Tin lành
Phần II: Văn hoá tín ngưỡng của người Thái
2.1. Người Thái – Những hiểu biết cơ bản
Sự hình thành nhóm Thái Tây Bắc
Đời sống tâm linh của người Thái
Tín ngưỡng tôn thờ ở người Thái và những cuộc giao lưu với văn hoá ngoại lai
2.2. Người Hmông với văn hoá tín ngưỡng truyền thống
Vài nét về người Hmông
Văn hoá tâm linh truyền thống
Sa man giáo ở người Hmông
Hiện tượng xưng vua ở người Hmông
Vàng Trứ - Điểm bắt đầu cho những đổi thay về mặt tôn giáo tín ngưỡng của người Hmông
2.3. Văn hoá tín ngưỡng của đồng bào khu vực Tây Ngên
Vài nét khái quát về Tây Nguyên
Đời sống văn hoá tín ngưỡng của các dân tộc ở Tây Nguyên
Hội đâm trâu: Một mãnh vỡ của cội nguồn nước Việt cổ?
Phong trào Nước Vía – một ẩn số của lịch sử
Phong trào chống Pháp của đồng bào dân tộc
2.4. Văn hoá tín ngưỡng người Chăm
Người Chăm với đạo Hội
Văn hoá tín ngưỡng của người Chăm theo Islam giáo
Người Chăm theo đạo Bàlamôn
2.5. Văn hoá tín ngưỡng của người Hoa
MỘT SỐ SÁCH ĐÃ XUẤT BẢN:
- Chùa Dâu Tứ pháp và hệ các chùa Dâu tứ pháp. Nxb. KHXH Hà Nội – 2000.
- Vài nét về người Khmer Nam Bộ, Nxb. KHXH, Hà Nội - 2001
- Người Chăm – Những nghiên cứu bước đầu, Nxb. KHXH Hà Nội - 2002.
- Bồ Tát Quan Thế âm trong các chùa vùng đồng bằng sông Hồng, Nxb. KHXH, Hà Nội – 2003.
- Tôn giáo tín ngưỡng của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long, NXB. Phương Đông - 2005.
- Nho giáo đạo học trên đất kinh kì (Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội), Nxb. Văn hoá - 2007.
- Phật giáo Khmer Nam tông (Những vấn đề nhìn lại), Nxb. Từ điển Bách khoa - 2008.
Xin được hân hạnh giới thiệu cùng bạn đọc.
Tác giả: Nguyễn Mạnh Cường
